ΤΟ ΑΓΧΟΣ
Μια υποκειμενική κατάσταση ανησυχίας ως αντίδραση σε ποικίλες καταστάσεις που δεν περιέχουν κίνδυνο αλλά το άτομο τις βιώνει ως απειλητικές

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ
Το άγχος είναι ένας μηχανισμός κινητοποίησης του οργανισμού σε καταστάσεις που απαιτούν την άμεση αντίδραση μας. Μας βοηθά να προσαρμοστούμε στα αρνητικά και θετικά γεγονότα. Χωρίς άγχος δεν θα επιβιώναμε στους κινδύνους. Είναι διαφορετικό για κάθε άτομο και κάθε άτομο αντιδρά διαφορετικά σε αυτό. Το ελεγχόμενο άγχος μας καθιστά παραγωγικούς και χαρούμενους.

ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ
Το άγχος εκδηλώνεται με συγκεκριμένα σωματικά συμπτώματα όπως είναι οι πονοκέφαλοι, η υπέρταση, οι πόνοι στο στήθος, η ξηρότητα του στόματος, οι μυϊκοί και κοιλιακοί πόνοι, ο βήχας, η δύσπνοια και το άσθμα, η αϋπνία, η εφίδρωση, η μείωση σεξουαλικής επιθυμίας ή η σεξουαλική δυσλειτουργία.
Στα ψυχολογικά συμπτώματα συναντούμε την ευερεθιστότητα, την έλλειψη ενδιαφέροντος για ζωή, το αίσθημα αποτυχίας, την ανησυχία για το μέλλον, τις δυσκολίες στη συγκέντρωση
Ενώ στις εκδηλώσεις που αφορούν την συμπεριφορά παρατηρούμε επιθετικότητα, αποφυγή δραστηριοτήτων, χρήση τοξικών ουσιών, υπερβολική κατανάλωση τροφής, απώλεια όρεξης και ατυχήματα.

DSM 5
Αν το άγχος υπάρχει για μεγάλο χρονικό διάστημα και έχει αυξημένη ένταση τείνει να μετατραπεί σε διαταραχή άγχους

Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή
Α. Υπερβολικό άγχος και ανησυχία (φοβισμένη προσδοκία) που εμφανίζονται τις περισσότερες ημέρες μιας περιόδου τουλάχιστον 6 μηνών, για μια σειρά γεγονότων ή δραστηριοτήτων (όπως η εργασία και η σχολική επίδοση).
Β. Το άτομο αισθάνεται ότι είναι δύσκολο να ελέγξει την ανησυχία.
Γ. Το άγχος και η ανησυχία συνδέονται με τρία (ή περισσότερα) από τα ακόλουθα έξι συμπτώματα (με τουλάχιστον μερικά από αυτά να είναι παρόντα τις περισσότερες ημέρες κατά τη διάρκεια των τελευταίων 6 μηνών).
Σημείωση: Στα παιδιά απαιτείται μόνο ένα σύμπτωμα.
1. νευρικότητα ή αίσθημα αγωνίας ή τεντωμένα νεύρα
2. εύκολη κόπωση
3. δυσκολία συγκέντρωσης ή αίσθημα ότι το μυαλό αδειάζει
4. ευεριθιστότητα
5. μυϊκή τάση
6. διαταραχή του ύπνου (δυσκολία επέλευσης ή διατήρησης του ύπνου ή ανήσυχος, μη ικανοποιητικός ύπνος)

Δ. Ο εστιασμός του άγχους και της ανησυχίας του ατόμου δεν περιορίζεται σε στοιχεία μιας διαταραχής του ‘Αξονα Ι, πχ το άγχος ή η ανησυχία δεν οφείλονται στο ότι θα έχει μια προσβολή πανικού (όπως στη διαταραχή πανικού), ότι θα νιώσει αμήχανα δημόσια (όπως στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή), ότι θα απομακρυνθεί από το σπίτι ή από στενούς συγγενείς (όπως στη διαταραχή άγχους αποχωρισμού), ότι θα βάλει βάρος (όπως στη ψυχογενή ανορεξία), ότι θα έχει πολλαπλά σωματικά ενοχλήματα (όπως στη σωματοποιητική διαταραχή)ή ότι έχει μία σοβαρή ασθένεια (όπως στην υποχονδρίαση), ενώ το άγχος και η ανησυχία δεν εμφανίζονται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια διαταραχής μετά από τραυματικό στρες.

Ε. Το άγχος, η ανησυχία ή τα σωματικά συμπτώματα προκαλούν κλινικά σημαντική ενόχληση ή έκπτωση των κοινωνικών, επαγγελματικών ή άλλων σημαντικών περιοχών της λειτουργικότητας.

ΣΤ. Η διαταραχή δεν οφείλεται στις άμεσες φυσιολογικές δράσεις μιας ουσίας (πχ ουσία κατάχρησης, φάρμακα) ή σε γενική σωματική κατάσταση (πχ υπερθυρεοειδισμός), ενώ δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια μιας διαταραχής της διάθεσης, μιας ψυχωτικής διαταραχής ή μιας διάχυτης αναπτυξιακής διαταραχής.

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΑΓΧΩΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ
Διαταραχή πανικού. Έντονος επαναλαμβανόμενος φόβος που εμφανίζεται ξαφνικά και συνοδεύεται από τα ακόλουθα συμπτώματα: δύσπνοια, ζάλη, ταχυκαρδία, εφίδρωση, αίσθημα πνιγμού, παραισθήσεις και φόβο του ατόμου ότι θα πεθάνει, θα τρελαθεί ή θα αντιδράσει ανεξέλεγκτα.

Αγοραφοβία. Το άτομο φοβάται να βρεθεί σε μέρη ή καταστάσεις από όπου η διαφυγή είναι δύσκολη ή δεν υπάρχει δυνατότητα να έχει βοήθεια σε περίπτωση που έχει μια κρίση ή συμπτώματα πανικού. Το άτομο αισθάνεται άγχος όταν είναι έξω από το σπίτι, όταν βρίσκεται σε πλήθος, όταν στέκεται στην ουρά, όταν ταξιδεύει με αυτοκίνητο, τρένο ή λεωφορείο

Κοινωνική φοβία Έντονος και επίμονος φόβος για μια ή πολλές κοινωνικές καταστάσεις στις οποίες το άτομο πρόκειται να ακολουθήσει μια δραστηριότητα ή να βρίσκεται με κόσμο. Φοβάται ότι οι άλλοι άνθρωποι θα αντιληφθούν το άγχος του και θα ρεζιλευτεί. Υπάρχουν πολλά σωματικά συμπτώματα όπως κοκκίνισμα, εφίδρωση, ταχυκαρδία κ.ά.

Ειδικές φοβίες. Παράλογος και υπερβολικός φόβος από την παρουσία ή την αναμονή εμφάνισης ενός αντικειμένου ή μιας κατάστασης. Το άτομο γνωρίζει ότι ο φόβος του είναι παράλογος και υπερβολικός. Όταν έρχεται σε επαφή με το φοβικό ερέθισμα εμφανίζει άγχος με αποτέλεσμα η ζωή του ατόμου να περιορίζεται εξαιτίας του φοβικού ερεθίσματος.

Μέχρι και την τέταρτη έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών, οι ομάδα των αγχωδών περιελάμβανε την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή καθώς και την Διαταραχή Μετατραυματικού Άγχους.

Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Έντονες, ανεπιθύμητες και επαναλαμβανόμενες σκέψεις ή εικόνες θεωρούνται ακατάλληλες και προκαλούν έντονο άγχος. Το άτομο προσπαθεί να τις αποφύγει και να μειώσει το άγχος με άλλες σκέψεις ή πράξεις.

Διαταραχή ψυχοτραυματικού Άγχους. Το άτομο νιώθει έντονο άγχος ως αποτέλεσμα μιας τραυματικής εμπειρίας που βίωσε και κατά την οποία ένιωσε τρόμο ή αίσθηση ανημποριάς. Χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι η ευεριθιστότητα, καταθλιπτικό συναίσθημα, διαταραχές του ύπνου, εφιάλτες, επαναλαμβανόμενα όνειρα, αναμνήσεις του τραυματικού γεγονότος. Κάποιες φορές το άτομο δρα ή νιώθει ότι το τραυματικό γεγονός ξανασυμβαίνει αποφεύογντας κάθε είδους ερέθισμα που σχετίζεται με την τραυματική εμπειρία.

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΝΙΣΧΥΟΥΝ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΑΓΧΩΔΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ
Βιολογικές αιτίες. Γενετική προδιάθεση της διαταραχής, μη φυσιολογικά επίπεδα νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο όπως η σεροτονίνη, υπερλειτουργία του θυρεοειδή αδένα.

Ψυχολογικές αιτίες. Τραυματικά γεγονότα στην παιδική ηλικία, οικογενειακό περιβάλλον, τρόπος ανατροφής, διάγνωση σοβαρής ασθένειας όπως καρκίνος, σακχαρώδης διαβήτης, πίεση.

Περιβαλλοντικές αιτίες. Έντονος τρόπος ζωής, ως τρόπος μάθησης της συμπεριφοράς των μεγαλύτερων.

Προσωπικότητα. Άτομα με συγκεκριμένους τύπους προσωπικότητας και ανικανοποίητες ψυχολογικές ανάγκες είναι πιο επιρρεπή στις αγχώδεις διαταραχές.

ΤΟ ΓΝΩΣΙΑΚΟ- ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Η γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία στηρίζεται στην αναδιαμόρφωση των δυσλειτουργικών σκέψεων, στην αλλαγή της προβληματικής συμπεριφοράς δίνοντας έμφαση στην επίλυση προβλημάτων με σεβασμό στις επιστημονικές αξίες.

Η ΑΠΟΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗΣ- ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ 
Σύμφωνα με τις βασικές αρχές του Γνωσιακού-Συμπεριφορικού μοντέλου, τα άτομα μπορούν να ελέγξουν τη συμπεριφορά τους μέσα από τις γνωστικές διαδικασίες καθότι, οι άνθρωποι διαφέρουν ως προς τον τρόπο που επεξεργάζονται τις πληροφορίες για τον κόσμο και διαφοροποιούνται ως προς τις πεποιθήσεις που έχουν αλλά και ως προς το περιεχόμενο των γνώσιων τους.
Η γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία υποστηρίζει ότι οι σκέψεις επηρεάζουν τα συναισθήματα και διαμορφώνουν τη συμπεριφορά.
Στο πλαίσιο της θεραπείας, οι δυσλειτουργικές πεποιθήσεις ελέγχονται αντικειμενικά, ορθολογιστικά και πραγματιστικά επιφέροντας τις επιθυμητές αλλαγές στο συναίσθημα και τη συμπεριφορά.

ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΟΜΕΝΟΥ
Ο Aaron Beck υποστηρίζει ότι ο πάσχοντας από αγχώδεις διαταραχές έχει ένα αρνητικό τρόπο σκέψης που περιέχει το στοιχείο της απειλής για τον εαυτό του, τον κόσμο και το μέλλον ο οποίος οδηγεί στον φαύλο κύκλο της διαταραχής.
Ο αρνητικός τρόπος σκέψης αυξάνει το άγχος και το άγχος αυξάνει τις αρνητικές σκέψεις.
Οι αρνητικές σκέψεις καθοδηγούν τον θεραπευόμενο να πιστέψει ότι τα γεγονότα δεν θα εξελιχθούν θετικά  υιοθετώντας συμπεριφορές που δεν τον βοηθούν να διαχειριστεί το άγχος.

Η ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 
Εδραίωση της σχέσης και συμμαχίας, εξήγηση του σκεπτικού της θεραπείας. Ο θεραπευτής οφείλει να ενισχύσει τον θεραπευόμενο να αισθανθεί ασφαλής στη θεραπευτική διαδικασία εξηγώντας την φιλοσοφία της ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης.

Εισαγωγή & εξοικείωση με τη διαταραχή. Το στάδιο περιλαμβάνει την αναφορά στη συχνότητα, τα συμπτώματα, τις αιτίες, την ψυχοθεραπευτική/ φαρμακευτική θεραπεία της αγχώδους διαταραχής, ενστάλαξη ελπίδας. Τρόποι διαχωρισμού των βοηθητικών και μη βοηθητικών ανησυχιών, παρατήρηση και ανάλυση του πλέον σημαντικού επεισοδίου άγχους που θα αποτελέσει μέσο σύγκρισης της προόδου του θεραπευόμενου.

Στοχοθεσία των αλλαγών, τι επιδιώκει ο θεραπευόμενος από την θεραπεία σχετικά με το πρόβλημα του

Γνωσιακή αναδόμηση.
Ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος συνεργάζονται για να εντοπίσουν τα δυσλειτουργικά σχήματα ώστε να αντικαταστήσουν αυτά με περισσότερο λειτουργικά.

Συμπεριφορικοί χειρισμοί. Ο θεραπευτής εκπαιδεύει τον θεραπευόμενο σε συγκεκριμένες τεχνικές οι οποίες είναι ικανές να οδηγήσουν στον έλεγχο των επιπέδων του άγχους.
Διαφραγματική αναπνοή & Χαλάρωση
Απόσπαση της προσοχής
Έκθεση αρχικά σε νοητικές καταστάσεις
Εκπαίδευση στη διεκδικητική συμπεριφορά
Επίλυση προβλημάτων
Οργάνωση χρόνου

Επιτήρηση της προόδου και διαρκής αξιολόγηση των επιδιωκόμενων συμπεριφορών. Σταθερή αξιολόγηση της θεραπευτικής προόδου.

Τερματισμός. Αφού έχουν επιτευχθεί οι στόχοι της θεραπευτικής διαδικασίας, ο θεραπευτής εισάγει τον θεραπευόμενο στις αναμνηστικές συνεδρίες ώστε να καταλήξουν στον ομαλό τερματισμό της θεραπευτικής συνεργασίας.

 

Βασιλική Γ. Βενέτη ΜΑ Κλινικής Ψυχολογίας

Ειδίκευση στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία